حل مسئله سازمانی چیست و چطور می‌توان آن را تقویت کرد؟

در دنیای پرشتاب سازمان‌های بزرگ، توانایی حل مسئله به یکی از مهارت‌های کلیدی تبدیل شده است. در این مقاله تیک نیک ، با هم می‌پردازیم به این که اصلاً حل مسئله چیست، چرا در فضای کاری مهم است و چگونه می‌توان آن را با انجام بازی‌های ساده، تقویت کرد.

حل مسئله چیست؟

حل مسئله (problem solving) یعنی مواجهه‌ی فعال با یک وضعیت که در آن وضع موجود با وضع مطلوب فاصله دارد، و تلاش برای تشخیص آن فاصله، تحلیل علل، انتخاب راهکار و اجرای آن تا رسیدن به هدف!
به زبان ساده: وقتی چیزی درست کار نمی‌کند یا می‌تواند بهتر شود، شما به عنوان فرد دارای مهارت حل مسئله قوی، وارد می‌شوید، و با پرسیدن یک “چرا”، علت را پیدا می‌کنید.

سپس با پرسیدن سوالات مبتنی بر “چطور”، تصمیم می‌گیرید و عمل می‌کنید.
براساس منابع فرایند حل مسئله، معمولا شامل مهارت‌هایی مثل: تعریف درست مسئله، تولید گزینه‌ها، ارزیابی ریسک‌ها، تصمیم‌گیری، اجرای راهکار و بازنگری است.

حل مسئله در سازمان

نداشتن مهارت کافی در حل مسئله، می‌تواند مشکلات زیادی را در بزرگسالان ایجاد کند. از جمله این مشکلات می‌توان به آسیب پذیر شدن، کاهش تاب آوری و واکنش‌های اضطرابی اشاره کرد. 

برای جلوگیری از مشکلات ناشی از ضعف در حل مسئله، بهتر است این مهارت را در خود و دیگران تقویت کنیم. 

به خصوص که این مهارت، جزو مهارت‌های مهم پایه در اشتغال به حساب می‌آید. 

 

اهمیت حل مسئله در محیط‌های کاری

در سازمان‌های بزرگ، چالش‌های متعددی از جمله این موارد وجود دارد: فرآیندها پیچیده‌اند، ذی‌نفعان متعددند، تغییرات سریع‌اند و اطلاعات محدود یا مبهم است.

به همین دلیل است که حل مسئله جزو مهارت‌های پایه عموم مشاغل دسته بندی می‌شود.

به طور کلی فرد دارای مهارت حل مسئله بالا در محیط کار:

 

    • در مقابله با چالش واکنش سریع و موثرتری نشان می‌دهد.

    • در مواجهه با شرایط ابهام و بحران بهتر عمل می‌کند.

    • در تلاش برای بهبود و اصلاح مستمر روندهاست.

همین موضوع به چابک‌تر کارکردن افراد دارای این مهارت مهم کمک کرده و سازمان را به سمت پیشرفت سوق می‌دهد. اما چطور می‌توان این مهارت مهم را تقویت کرد؟ در ادامه به این موضوع خواهیم پرداخت.

چگونه می‌شود مهارت حل مسئله را تقویت کرد؟

اگر بخواهیم صادق باشیم، حل مسئله مهارتی نیست که صرفا با نشستن و فکر کردن به مسئله بتوان آن را تقویت کرد. بلکه باید تمرینات فعالانه‌ای در زمینه رورارویی با شرایط مختلف انجام داد تا این مهارت را تقویت نمود. روش‌های زیر، جزو فرایندهای کاربردی تقویت مهارت حل مسئله هستند:

  1. تمرین تعریف مسئله
    ـ هنگامی که مشکلی رخ می‌دهد، به جای ارائه سریع راهکار، چند دقیقه وقت بگذارید و سوال کنید: «واقعاً مسئله چیست؟» «چه چیزی باعث آن شده؟» و «چه چیزی در کنترل ماست؟». با فکر کردن به این سوالات چرایی مسئله برای شما روشن‌تر می‌شود.
  2. تولید راهکار و سنجش آن‌ها
    ـ به جای انتخاب نخستین راهکار، سعی کنید با باز فکر کردن، راهکارهای بیشتری تولید کنید، مزایا و معایب‌شان را بسنجید، ریسک‌شان را ارزیابی کنید و درنهایت یک راهکار را انتخاب کنید. در این مرحله فقط ارائه راه حل‌های بیشتر (حتی احمقانه ترین آن‌ها) الویت دارد.
  3. تصمیم‌گیری و اجرا
    ـ تصمیم بگیرید، اما اجرای مؤثر را نیز فراموش نکنید. چون بسیاری از تصمیم‌ها شکست می‌خورند نه به‌خاطر انتخاب اشتباه، بلکه چون اجرا ضعیف شده‌اند.
  4. بازنگری و یادگیری
    ـ پس از اجرای راهکار خود، ببینید چه چیزی کار کرد، چه چیزی نکرد، و چرا. این‌که بخواهید فقط به نتیجه برسید کافی نیست؛ درک مسیر مهم است.
  5. تمرین‌های مداوم
    ـ حل مسئله مثل عضله‌ای است که اگر تمرین نشود ضعیف می‌شود. با ایجاد سناریوهای فرضی، با تحلیل موارد گذشته یا با فعالیت‌های تعاملی می‌توان آن را تقویت کرد. اما این سناریوهای فرضی چه چیزی باید باشند تا با کمترین هزینه و ضرر، بتوان راهکارپروری و حل مسئله را تقویت کرد؟ پیشنهاد ما در ادامه مقاله است!

بازی‌هایی از جمله حل معما و بازی‌های معمایی چطور به تقویت حل مسئله کمک می‌کنند؟

در پایان بخش قبلی، گفتیم برای تمرین مداوم حل مسئله باید خود را با سناریوهای فرضی برخورد با مشکل روبه‌رو کنیم و برای آن‌ها، راهکار تولید کنیم. این سناریوهای فرضی به شکل مفرحی در بازی موجود هستند.

مقالات بسیار زیادی مانند مقاله بنجامین کوک در مجله مدیوم، نشان می‌دهند که بازی‌های معمایی از جمله اتاق فرارها یا پازلهای جیگساو، علاوه بر مفرح بودن، با روبرو کردن افراد با مشکلات و نیاز به رسیدن به یک هدف خاص، می‌توانند مهارت‌های شناختی و استراتژیکی مانند مهارت حل مسئله را در افراد تقویت کنند.

پس اگر شما در یک سازمان بزرگ مشغول به کار هستید و نیاز به افزایش چابکی در افراد سازمان خود دارید، کافیست با برگزار کردن یک ایونت بازی معمایی (مانند رویدادهای بازی سازمانی تیک نیک)، در کنار افزایش انگیزه کارکنان، به بهبود مهارت حل مسئله آن‌ها کمک کنید. این رویدادها و به طور کلی حل انواع معما، به تقویت مهارت‌های زیر در شما و کارکنانتان کمک خواهند کرد:

    • تمرکز و توجه: وقتی معما حل می‌کنید، باید به قطعات زیاد توجه کنید، آنها را مقایسه کنید، گزینه‌ها را امتحان کنید. این مشابه آن است که در یک پروژه بزرگ ذی‌نفعان، نیازها، موانع و منابع متعدد دارید و باید گزینه‌های مختلف را ارزیابی کنید.

    • تفکر استراتژیک: برخی بازی‌های معمایی نیاز به برنامه‌ریزی دارند؛ مثلاً ابتدا بخش‌های ساده‌تر را حل می‌کنید، بعد سراغ بخش‌های پیچیده‌تر می‌روید. این راهبرد در حل مسئله سازمانی نیز صادق است: بخش‌های قابل کنترل را ابتدا انجام می‌دهید، سپس به پیچیدگی‌ها می‌روید.

    • خلاقیت و انعطاف‌پذیری ذهنی: وقتی در معما با یک بخش سخت مواجه می‌شوید، مجبور هستید راه‌های جدیدی را امتحان کنید. این تغییر زاویه دید تمرین خوبی است برای وقتی که مسئله سازمانی مسیر عادی ندارد و باید راه‌حل‌های متفاوت و خلاقانه‌ای تولید شود.

    • هماهنگی تیمی و همکاری: اگر بازی معمایی را به صورت تیمی اجرا کنید (مثلا وقتی از پکیج‌های سازمانی تیک نیک استفاده می‌کنید.)، اعضا می‌آموزند چگونه ارتباط برقرار کنند، اطلاعات را به اشتراک گذارند، از نقاط قوت هم استفاده کنند. حل مسئله در سازمان نیز معمولاً تیمی است، پس بازی معمایی دقیقاً شبیه یک تمرین میدانی خواهد بود.

    • فضای امن برای اشتباه و یادگیری: در فضای بازی معمایی، اشتباه کردن هزینه‌ای ندارد ولی تجربه می‌آفریند. این تجربه مثبت به فرد و تیم یاد می‌دهد که در فضای واقعی نیز می‌توانند با هزینه کم، آزمون و خطا کنند.

اگر به دنبال اجرای یک بازی معمایی برای تقویت حل مسئله در سازمان، یا حتی یک رویداد دوستانه هستید:

استفاده از بازی‌های سازمانی-رویدادی تیک‌نیک امکان استفاده از بازی، معما، تعامل و حتی ارائه بازخورد را به شما خواهد داد. این بازی‌ها عموما با تمرکز بر مهارت‌های مهمی از جمله حل مسئله سازمانی، طراحی شده‌اند و این دقیقاً همان چیزی است که سازمان‌ها نیاز دارند. و نه فقط سرگرم کننده هستند، بلکه تمرین مهارت در قالبی جذاب را برای شما به ارمغان می‌آورند.

اجرای این بازی‌ها در سازمان شما، به افراد این پیام را منتقل می‌کند که شما به مهارت‌های افراد اهمیت می‌دهید و فضای خلاقانه، انعطاف پذیر و آموزنده‎‌ای را برایشان فراهم می‌کنید.

کلام پایانی

امروزه داشتن مهارت حل مسئله در فضای کاری سازمان‌های بزرگ، یکی از حیاتی‌ترین مهارت‌هاست. اما تقویت این مهارت به‌صورت خودکار اتفاق نمی‌افتد و باید تمرین شود. استفاده از بازی‌های معمایی یک روش هوشمندانه، جذاب و اثربخش برای تقویت این مهارت در سطح تیمی و سازمانی است.
اگر آماده‌اید که تیم‌تان را وارد یک ماراتن تقویت بازی محور حل مسئله کنید، فرصت همکاری با تیک نیک را از دست ندهید.